Święty Bonawentura, wielki teolog i mistyk, nauczał, że całe stworzenie jest księgą, w której zapisane są ślady Boga. W swojej myśli odwoływał się do idei trzech stopni poznania Trójjedynego Boga w świecie: cienia (umbra) w rzeczach martwych, śladów (vestigia) w istotach żyjących oraz obrazu (imago) w człowieku, który zawiera w sobie wszystkie te stopnie. To właśnie w stworzeniu, które wyszło z rąk Stwórcy, możemy dostrzec Jego obecność, harmonię, mądrość i piękno.

Jak pisała siostra Dorothea Forstner OSB w książce „Świat symboliki chrześcijańskiej”: W kosmosie, który Bóg powołał do istnienia przez swoje stwórcze «niech się stanie», wszystko jest symbolem, ponieważ każda rzecz jest na swój sposób wyrazem i nosicielem idei Bożej, analogicznym wyrazem wiecznej Mądrości. Człowiek stworzony na obraz Boży ma zdolność poznania Boga poprzez dzieło stworzenia – zarówno świat materialny, jak i osobę ludzką (por. KKK 31nn).

Chrześcijańska sztuka symboliczna od wieków czerpała z tajemniczego i bogatego świata przyrody, aby ukazać duchowe i teologiczne prawdy. Już pierwsi chrześcijanie, ojcowie Kościoła i teologowie posługiwali się tym językiem, dostrzegając w świecie naturalnym znaki Bożej obecności. Jak zauważa Forstner, „znali symbole tak dobrze jak alfabet, a może nawet lepiej, bo nie wszyscy umieli czytać”.

W czasie Wielkiego Postu pragniemy wyruszyć w duchową podróż śladami Boga, dostrzegając Jego vestigia w świecie przyrody. Będziemy odkrywać bogactwo symboliki biblijnej i wczesnochrześcijańskiej, zaczerpniętej z fauny i flory, aby połączyć te obrazy z praktyką duchowego wzrostu. Niech ten czas stanie się dla nas szkołą uważności na ślady Boga w naszym życiu, abyśmy mogli bardziej Go poznawać, mocniej kochać i pełniej naśladować.

Mrówka – wzór pracowitości i roztropności

W Biblii mrówka pojawia się jako przykład mądrości i zapobiegliwości. W języku hebrajskim nazywana jest nemālāh (נְמָלָה), a w greckim mýrmēx (μύρμηξ). Księga Przysłów zachęca do obserwacji tego niewielkiego stworzenia, by uczyć się od niego roztropności i pilności: „Idź do mrówki, leniwcze, przypatrz się jej postępowaniu, abyś zmądrzał” (Prz 6,6). Mrówka w Piśmie Świętym symbolizuje pracowitość, odpowiedzialność i zdolność do przewidywania przyszłości. Autor Księgi Przysłów podkreśla, że choć nie ma ona nad sobą wodza ani przełożonego, potrafi latem przygotować zapasy na zimę (Prz 6,7-8 oraz Prz 30, 24n). To obraz cnoty zapobiegliwości, ale także duchowej czujności – gotowości do przyszłych wyzwań i życia w harmonii z Bożym porządkiem.

W tradycji chrześcijańskiej mrówka bywała także symbolem pokory i współpracy we wspólnocie. Święci i ojcowie Kościoła widzieli w niej przykład ofiarności i jedności, które powinny charakteryzować wspólnotę wierzących. Podobnie jak mrówki, które pracują razem dla dobra całej kolonii, chrześcijanie są powołani do wzajemnej troski i budowania Królestwa Bożego.

Średniowieczne bestiariusze opisują mrówkę jako stworzenie niezwykle zapobiegliwe – zbiera ona ziarno na zimę, ale zanim je przechowa, najpierw łamie je na pół, aby nie wykiełkowało i nie stało się bezużyteczne jako pokarm. Ten obraz stał się symbolem właściwej interpretacji Pisma Świętego: tak jak mrówka oddziela ziarno od potencjalnej utraty wartości, tak też uczeni i wierzący powinni rozróżniać sens dosłowny od głębszych znaczeń duchowych. Ponadto bestiariusze podkreślają, że w czasie żniw mrówka starannie wybiera spośród ziaren – zabiera pszenicę, a odrzuca jęczmień, który stanowi pokarm dla bydła. Jest to obraz chrześcijan, którzy mają rozeznawać prawdę, odrzucając fałszywe nauki i herezje, aby pozostać wiernymi autentycznej wierze.

Święty Augustyn odwołuje się do tego obrazu, wzywając wiernych do duchowej przezorności i przygotowania na życie wieczne: „Bądź ostrożny i przygotuj się na przyszłość w Niebie. Bądź więc ostrożny, naśladuj mrówkę, jak mówi Pismo: «Zbieraj w lecie, abyś nie łaknął w zimie»; zima jest ostatnim dniem, dniem udręki; zima jest dniem przestępstw i goryczy: zbierz to, co może być dla ciebie na przyszłość: ale jeśli tego nie uczynisz, zginiesz zarówno nieostrożny, jak i niemądry.”

Rozważając symbolikę mrówki w Wielkim Poście, możemy zapytać siebie: czy wykorzystujemy dany nam czas mądrze? Czy nasze życie duchowe jest dobrze „zaopatrzone” na przyszłe próby? Niech przykład tego drobnego stworzenia inspiruje nas do pilności w pracy nad sobą oraz do troski o duchowe skarby, które przynoszą owoc w życiu wiecznym. Niech ten wielkopostny czas będzie też dla nas zachętą do mądrego gromadzenia duchowych skarbów, abyśmy w godzinie próby mieli w sobie siłę i światło prawdy.