Urszulanki Unii Rzymskiej / Unio Romana Ordinis Sanctae Ursulae
 

 

„Soli Deo Gloria”

 

Dwa obrazy olejne będące własnością Szkoły Podstawowej nr 159 w Krakowie prowadzonej przez Siostry Urszulanki Unii Rzymskiej przedstawiają dwie święte: Urszulę, męczennicę oraz Anielę Merici. Zamiarem autorki obu wizerunków było stworzenie swoistego dyptyku, bowiem obie święte, ich życie i działalność są genezą urszulańskiego charyzmatu. Płótna są nasycone symboliką będącą kluczem do zrozumienia ziemskiej drogi ku Jezusowi Chrystusowi, jaką przemierzyły Urszula i Aniela. Kompozycja tematu, kolorystyka, atrybuty świętych i pozostałe symbole zostały wprowadzone z pełnym namysłem. W dyptyku tym święta Urszula zajmuje miejsce po lewej stronie, a święta Aniela Merici po prawej co określa chronologię ich ziemskiego bytowania.

sw.urszula

ŚWIĘTA URSZULA

Na pierwszym planie postać Urszuli, córki Donauta, króla Brytów. Piękna, młodziutka i pobożna Kornwalijka nie jest już istotą tego świata. Nie należą też do niego stąpające w Jej ślady panny, towarzyszki wyprawy do Rzymu. Wszystkie poniosły męczeńską śmierć z ręki Hunów nad Renem w pobliżu obleganej przez barbarzyńców Kolonii.

W prawym, górnym rogu obrazu zarysowane są mury Kolonii, od których zdobycia Hunowie odstąpili ze strachem, gdy po uśmierceniu Urszuli i jej towarzyszek doznali wizji ich orszaku wznoszącego się ku Niebu.

Można przyjąć, że obraz przedstawia moment wymarszu owego mistycznego orszaku panien, które ponad ziemski żywot przedłożyły miłość do Boga, co otwarło im drogę ku tronowi Najwyższego.

Święta Urszula odziana jest w czerwono - niebieskie królewskie szaty. To częste
w ikonografii zestawienie kolorów. Posiadają wyrazistą symbolikę:

Czerwień (purpura) to symbol królewski, ale także symbol miłości, męstwa
oraz cierpienia, to także kolor krwi,

Niebieski - to wierność uduchowienie, przywiązanie do tradycji,

zaś zestawienie tych barw ze sobą, to wyobrażenie całości ludzkiej egzystencji,
bo błękit mówi o duchowości, a czerwień o cielesności, czyli o Niebie i ziemi.

W lewej dłoni (stronie bliskiej ludzkiemu sercu) święta Urszula dzierży osadzony na drzewcu zakończonym ozdobną głownią sztandar (chorągiew). Czerwony krzyż na białym polu jest symbolem ofiary Chrystusa za ludzkie grzechy, symbolem Zmartwychwstania i Ostatecznego Zwycięstwa.

Tu należy dodać, że częste przedstawianie tej Świętej z chorągwią , choć zwyczajowe - jest ahistoryczne. Urszula - jak głosi podanie - żyła w III lub IV wieku, a kościelne weksylia (znaki rozpoznawcze) - jako symbole Zwycięstwa Chrystusa weszły do liturgii dopiero w X wieku. Także kończące materiał chorągwi luźne kliny zwane ogonami lub płomieniami pojawiły się dopiero w XV wieku na gonfalonach - czyli sztandarach mocowanych prostopadle do drzewca. W związku z powyższym sztandar będący jednym z atrybutów świętej należy raczej interpretować jako symbol (ideę) skupiający wokół siebie wspólnotę ludzką.

W prawej dłoni trzyma Urszula dwa kolejne atrybuty. Są nimi:

liść palmy - znak męczeńskiej śmierci,

strzała z łuku - którą Attyla, wódz Hunów przerwał życie Urszuli.

Na szyi Świętej widać sznur pereł zwieńczony krzyżem. Ten znak można tłumaczyć dwojako.

Mogą to być krople rosy, zwane przez lud „perłami świętej Urszuli",
a oznaczające, że przypadające w Kościele na 21 października Jej wspomnienie - to okres, gdy po zimnej, jesiennej nocy rośliny pokrywają się kroplami rosy, inna interpretacja - to uznanie, że każda z pereł w naszyjniku Urszuli przedstawia jedną
z jej towarzyszek na męczeńskiej drodze ku zbawieniu.

Ostatnimi symbolami dotyczącym bezpośrednio Urszuli są: królewska korona mówiąca o jej pozycji w ówczesnym świecie oraz lśniąca bielą materia welonu spływającego na plecy, a będącego znakiem dziewictwa, niewinności i panieńskiego stanu.

Chrystusowa chorągiew łopocze na wietrze i przysłania swoimi płomieniami, a może obejmuje panny z orszaku królewny. Widać ich tylko dziesięć, chociaż niektóre opracowania wspominają, że mogło ich być nawet jedenaście tysięcy. Autorka pozostawia tą kwestię do rozstrzygnięcia dla oglądającego.

Dystans jaki dzieli Urszulę od Jej orszaku wskazuje, że była Ona pod każdym względem przywódczynią i wzorem postępowania. Legenda mówi, że owe dziesięć lub jedenaście tysięcy panien ochrzczone zostały dopiero po przybyciu z Urszulą do Rzymu, a śmierć którą poniosły w drodze powrotnej do Kornwalii świadczy o tym , że wiara i niezłomna postawa Urszuli uczyniły z nich godne towarzyszki Świętej. Wybrały jak Ona męczeńską śmierć, aby razem dostąpić łaski Nieba oraz udowodnić, że ponad ziemski żywot przedkładają Miłość Jezusa Chrystusa.

Kolejnym symbolem jest motyw drogi. Na obrazie zaznaczona bielą, która ma podkreślić dziewictwo i niewinność Świętej Urszuli oraz Jej towarzyszek. W malarstwie religijnym kolor biały symbolizuje także szlachetność zamiarów oraz barwy Boga, neofitów i nowo ochrzczonych (towarzyszki Urszuli). Jest też odczytywany jako źródło życia, prawdy i zwycięstwa nad złem i śmiercią.

Droga może być znakiem powołania i duchowej formacji. W Starym i Nowym Testamencie symbolizuje postępowanie odkryte przed Bogiem. Jezus mówił: „Ja jestem drogą, prawdą i życiem". Tedy droga - to życie zmierzające ku kresowi - czyli ostatecznemu sensowi , którego ludzie poszukują od momentu wygnania Adama i Ewy z Raju. Jesteśmy „topos homo viator", czyli wędrowcami przez pełne przeszkód życie - do celu i kresu - jakim jest życie wieczne.

Przedostatni z symboli, to leżący przy drodze kamień, właśnie mijany przez świętą Urszulę. On także znalazł się na obrazie nie przypadkowo. Stanowi symbol Jezusa Chrystusa i Kościoła. Według Księgi Daniela ( Dn 2, 34 -35) - kamień, który oderwał się od wielkiej góry jest symbolem Chrystusa przychodzącego na świat.
Także - bez Boga człowiek jest martwy jak kamień, jeśli jednak wierzy w Jezusa - to jako „żywy kamień" zostanie wbudowany w duchową świątynię(l P 2,4).

Także Chrystus - to kamień węgielny, a wierni to „żywe kamienie" złączone miłością do Boga i Jego do nich Miłością. Kamień (skała, opoka) są w Biblii symbolem Boga jako Opiekuna lub miejsca, twierdzy nie do zdobycia ( Rdz 49,24; Iz 17, 10, 30, 29; Ps 9, 10, 18, 3, 6; 31, 4; 1 Sm 2, 2; 2 Sm 22, 3 ...).

Ostatnim symbolem obrazu jest nasycenie go wszelkimi odcieniami żółci
(złota), co w ikonografii podkreśla najwyższe wartości i wiedzę oraz szacunek dla kobiety. Obok zamierzonego efektu malarskiego, mającego obrazować radość, że dokonała się ofiara - dowód miłości Urszuli i Jej towarzyszek do Jezusa
- w zastosowanej kolorystyce podkreślona została niezwykła wartość tamtych niewiast - tak dla świata ziemskiego, jak i dla Nieba. Jednocześnie dla chrześcijan żółty lub złoty kolor oznacza Boskie Światło oraz Wieczność czekającą na zbawionych.

sw.aniela

ŚWIĘTA ANIELA MERICI

Wizerunek świętej Anieli osadzony jest (w przeciwieństwie do mistycznego otoczenia w obrazie z Urszulą) w realiach włoskiego pejzażu. Ma to podkreślić zasadniczą różnicę pomiędzy legendą Urszuli i historią Anieli. Jednocześnie jednak kompozycja nawiązuje swoją strukturą do pierwszego obrazu omawianego dyptyku.

Na pierwszym planie widzimy Świętą. Za nią podąża grupa „córek Anieli". Idą do swych domów i rodzin, by utwierdzać je w miłości
i bojaźni Bożej, a może wyruszają w kolejną apostolską pielgrzymkę.

W prawym, górnym rogu obrazu widnieją zabudowania Bresci - miejsca, które stało się siedzibą tamże założonego przez Anielę Merici Towarzystwa Dziewic
Św. Urszuli.

Szaty świętej Anieli wzorowane są na habicie franciszkańskim i tak samo ubrane są pozostałe członkinie zakonu.

Kostur, którym podpiera się podczas wędrówki to symbol pielgrzymi,
a jałmużniczy charakter podkreśla dodatkowo przytroczony do kostura mieszek
(woreczek).

Bose stopy - obrazują ascezę i pątniczy charakter życia apostołującej Świętej.

Biblia trzymana blisko serca i wzrok skierowany ku Niebu mówią o Jej powołaniu i miłości do Boga.

Droga, którą podąża Aniela i Jej „córki" jest drogą rzeczywistą i jednocześnie stanowi symbol duchowego dążenia do celu - jakim dla Anieli jest nauka o miłości
do człowieka i miłości do Stwórcy. Droga to także symbol ludzkich zmagań
z grzechem, słabością , dążenie do poprawy i ziemska wędrówka do życia wiecznego.
Znak drogi nawiązuje też do słów Jezusa Chrystusa: „Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze Mnie" (J 14,1-14)

Drzewo rosnące przy drodze, którą podąża Święta Aniela jest w ikonografii symbolicznym odpowiednikiem drabiny (np. jakubowej) lub kolumny łączącej ziemię

Niebem. Uznaje się je także za alegorię człowieka. Podział na podziemne korzenie, pień i koronę odpowiada podziałowi na: ciało, umysł (intelekt) i duszę.

Drzewo (człowiek) oceniane jest poprzez jakość owoców, które wydaje. Toteż na obrazie pozornie kruche drzewko pomarańczy (nawiązanie do delikatności fizycznej kondycji niewiast) wydało symbolicznie nie tylko bogaty, ale i dorodny plon. Świadczyć ma on o wielkim znaczeniu życia i dzieła Świętej.

Pomarańcza - to także wyrazisty symbol. Jej kwiat jest znakiem dziewiczości i niewinności bardzo często wykorzystywanym przez malarzy. Według Ojców Dominikanów - zapach pomarańczy to: czysta radość, wolność i nieustanne bycie w drodze (tak charakterystyczne dla Anieli i urszulańskiego charyzmatu). Sam owoc stał się znakiem pracowitości oraz - z powodu posiadania dużej ilości pestek - symbolem szeroko rozumianej płodności, w tym płodności intelektualnej.

Niebo na obrazie, wbrew pierwszemu wrażeni, nie oznacza tylko burzowej aury lub nadciągającej nocy. Jest znakiem ciemności ( intelektualnej), którą Aniela
i Jej „córki" we wszystkich pokoleniach rozjaśniają swoją pracą i miłością.

Mur i budynek zostały umieszczone na obrazie jako alegoria świata zajętego własnymi sprawami. Świata leżącego co prawda przy drodze wiodącej do Boga, ale oddzielonego od niej wysokim murem. Jedynie przez umieszczone wysoko pod dachem małe okienko można dostrzec, co dzieje się na drodze. Aniela i Jej „córki" będą musiały poszukać wejścia do owego domostwa.

Kolor - w tej części dyptyku także zastosowano kolor żółty we wszelkich jego odcieniach dla podkreślenia (jak w pierwszej części dyptyku) szacunku dla kobiety , jej wartości i wiedzy oraz użyto go jako symbolu Boskiego Światła na drodze Anieli.

PODSUMOWANIE

Mistyczna droga Świętej Urszuli prowadzącej orszak wiernych Bogu panien i ziemska droga Świętej Anieli Merici z jej wychowankami i uczennicami w zamierzeniu malarskim zbiegają się w jedność. I tą jednoczącą i jedyną drogą wędrują One do Boga i Wieczności, a ich śladem pokolenia następczyń przepełnionych miłością do ludzi i Boga..

 

Opracowała Anna Gallas – Dropińska

 ‹‹‹ inne rozważania

 

 

Na dziś


Nie można wytłumaczyć
ani pojąć szczęścia,
jakie się odczuwa,
gdy raz na zawsze
oddało się siebie Bogu.

św. Maria od Wcielenia

 

Modlitwa za Ukrainę

 

Facebook, Twitter




Twitter@Urszulanki_UR

 

Warto odwiedzić

urszulanki poprzednia wersja strony Poprzednia
wersja strony
Strona międzynarodowa urszulanek Urszulanki
Generalat
Urszulanki na Ukrainie Urszulanki
na Ukrainie
Serviam Szkoły i inne
dzieła urszulańskie
Wrocław Klasztor
Wrocław

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Konferencja  Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych

Adoracje Kraków